Donald Trump ka rikthyer vëmendjen ndaj Groenlandës, këtë herë jo përmes idesë së blerjes së ishullit, por duke shqyrtuar një marrëveshje strategjike që do t’i jepte Shteteve të Bashkuara kontroll të zgjeruar mbi sigurinë e ishullit. Sipas The Economist, administrata amerikane po mendon t’i ofrojë Groenlandës një Traktat të Asociimit të Lirë (COFA), model që SHBA-të e përdorin tashmë me disa shtete të vogla të Paqësorit.
Ideja synon sigurimin e ishullit “për arsye të sigurisë kombëtare të SHBA-ve”, në një kontekst tensionesh gjeopolitike në rritje në Arktik.
Çfarë parashikon traktati COFA
COFA është një marrëveshje ndërkombëtare përmes së cilës SHBA-të garantojnë autonomi të plotë për çështjet e brendshme të një vendi, ndërsa merr përsipër mbrojtjen dhe sigurinë e jashtme, si edhe ofron mbështetje financiare. Në këmbim, Uashingtoni fiton të drejtën të përdorë territorin për qëllime strategjike, përfshirë vendosjen e bazave ushtarake. Marrëveshje të tilla janë në fuqi me Mikronezinë, Ishujt Marshall dhe Palau.
Pengesat ligjore: Groenlanda nuk është shtet sovran
Ekspertët e së drejtës ndërkombëtare theksojnë se një marrëveshje e tillë nuk mund të realizohet pa Danimarkën. Groenlanda nuk është shtet i pavarur, por pjesë e Mbretërisë së Danimarkës, pavarësisht autonomisë së gjerë që gëzon sipas Ligjit për Vetëqeverisjen të vitit 2009.
Çdo hap drejt pavarësisë duhet të miratohet përmes një vendimi demokratik të popullit groenlandez, çka deri tani nuk ka ndodhur. Për këtë arsye, një marrëveshje sigurie e negociuar drejtpërdrejt mes SHBA-ve dhe Groenlandës, duke përjashtuar Kopenhagenin, nuk ka bazë ligjore.
Nga ide “absurde” te një strategji e re
Në vitin 2019, Trump shkaktoi reagime ndërkombëtare kur shprehu publikisht dëshirën për të “blerë Groenlandën”, ide e cilësuar si absurde nga kryeministrja daneze. Edhe pse blerja e territoreve nuk ndalohet në mënyrë absolute nga e drejta ndërkombëtare, një marrëveshje e tillë sot do të kërkonte pëlqimin si të Danimarkës, ashtu edhe të vetë Groenlandës.
Pse Groenlanda është kaq e rëndësishme për SHBA-të
Shtetet e Bashkuara janë tashmë të pranishme ushtarakisht në Groenlandë përmes bazës Pituffik Space Base (ish-Thule), një pikë kyçe për mbrojtjen raketore dhe mbikëqyrjen hapësinore.
Pozicioni gjeografik i Groenlandës, në korridorin strategjik GIUK mes Groenlandës, Islandës dhe Mbretërisë së Bashkuar, e bën ishullin vendimtar për monitorimin e lëvizjeve të nëndetëseve ruse dhe kineze në Atlantik.
Analistët paralajmërojnë se rreziku nuk është një aneksim formal, por presioni i mundshëm i fuqive të jashtme në një zonë strategjikisht të ndjeshme. “Groenlanda nuk është në shitje, por as nuk duhet të mbetet e pambrojtur”, theksojnë ata, duke nënvizuar nevojën që Evropa të marrë një rol më aktiv në sigurinë e Arktikut.
